ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਕੈਲੀਬਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਬੰਦ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲਈਏ: .45 ACP ਅਤੇ 7.62×25 (ਸਾਡਾ "30 ਬੋਰ") — ਦੋਵੇਂ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ (ਨਾਨ-ਪ੍ਰੋਹਿਬਿਟਿਡ ਬੋਰ, NPB) ਵਿੱਚ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਰਹੇ ਹਨ — ਨਾਗਰਿਕ ਲਾਇਸੰਸ-ਧਾਰਕ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ। ਸਿਰਫ਼ 9mm ਪੈਰਾਬੈਲਮ (9×19) ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਨੀਮ-ਫ਼ੌਜੀ ਬਲਾਂ ਦਾ ਸੇਵਾ ਕਾਰਤੂਸ ਹੈ। ਮਸਲਾ ਕਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਮਸਲਾ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦਾ ਸੀ। ਨਾਗਰਿਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਿਰਫ਼ .32 ਰਿਵਾਲਵਰ ਤੇ .32 ਪਿਸਤੌਲ ਹੀ ਵਿਕਦੇ ਸਨ। .32 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਦੋ ਗੰਭੀਰ ਕੈਲੀਬਰ — .45 ਤੇ 30 ਬੋਰ — ਨਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਣਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਮਿਲਣੇ ਬੇਹੱਦ ਔਖੇ ਸਨ: .45 ਸੰਨ 1986 ਦੀ ਦਰਾਮਦ-ਪਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਾਮਦ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ, ਤੇ 30 ਬੋਰ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ — ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਨਾਨ-ਸਰਵਿਸ-ਪੈਟਰਨ (NSP) ਹਥਿਆਰ ਵਿਵਸਥਾ ਰਾਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ-ਬੋਰ ਕਾਰਤੂਸ ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੰਗ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਦੋਹਾਂ ਦੁਆਲੇ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ — ਕਿੱਲਤ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਘੜੀ, ਤੇ ".30 ਬਨਾਮ .45" ਦੀ ਬਹਿਸ ਦੋ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵਜੋਂ ਜੰਮੀ। ਹਾਲਾਤ ਆਰਮਜ਼ ਰੂਲਜ਼ 2016 ਨਾਲ ਬਦਲੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਇਸੰਸੀ ਨਿਰਮਾਣ ਤੇ ਡੀਲਰ ਚੈਨਲ ਖੋਲ੍ਹੇ: ਅੱਜ ਦੋਵੇਂ ਕੈਲੀਬਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ — ਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਇਹ ਤੁਲਨਾ ਦੰਦ-ਕਥਾ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹਿਸ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਹੈ — ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ 30 ਬੋਰ ਦਾ ਜਿਊਂਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਚਿਆ ਹੈ।
ਕੀ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ?
ਨਹੀਂ — ਤੇ ਇਹੀ ਇਸ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। .45 ACP ਨੂੰ ਇਨਸਾਨੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ .38 ਰਿਵਾਲਵਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ, ਤਾਂ 1904 ਦੇ ਥਾਮਸਨ–ਲਗਾਰਡ ਬੋਰਡ ਨੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਹਰ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾ ਕਾਰਤੂਸ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਟਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਫ਼ੌਜੀ ਪਿਸਤੌਲ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਕੈਲੀਬਰ ".45 ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਜੌਨ ਬ੍ਰਾਊਨਿੰਗ ਨੇ .45 ACP — ਦਰਮਿਆਨੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 'ਤੇ 230 ਗ੍ਰੇਨ ਦੀ ਗੋਲੀ — ਠੀਕ ਇਸੇ ਕਸੌਟੀ 'ਤੇ ਖਰਾ ਉਤਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ M1911 ਪਿਸਤੌਲ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ।
7.62×25 ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ: ਇਹ ਇੱਕ SMG (ਸਬ-ਮਸ਼ੀਨ-ਗੰਨ) ਕਾਰਤੂਸ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਪਿਸਤੌਲ ਵਿੱਚ ਤੁੰਨਿਆ ਗਿਆ। 1930 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਤੂਸ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਬ-ਮਸ਼ੀਨ-ਗੰਨਾਂ (PPD, ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ PPSh-41) ਨੂੰ ਚੱਲ ਸਕੇ ਤੇ ਮੋਸਿਨ-ਨਾਗੰਤ ਰਾਈਫਲ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬੋਰ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਸਕੇ; ਨਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਦਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ 7.63 ਮਾਊਜ਼ਰ ਦੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ TT ਪਿਸਤੌਲ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੋਵੀਅਤ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਲੜਾਕੂ ਹਥਿਆਰ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ — ਉਹ ਅਫ਼ਸਰਾਂ, ਟੈਂਕ ਚਾਲਕਾਂ, ਪਾਇਲਟਾਂ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਬਗ਼ਲੀ-ਬੰਦੂਕ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਹਥਿਆਰ ਰਾਈਫਲ, ਟੈਂਕ ਜਾਂ ਮੇਜ਼ ਸੀ। ਉਹ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਪੇਟੀ 'ਤੇ ਟੰਗੀ ਜੰਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ, ਨੇੜਲੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਭਰ ਦੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਰੋਕਣਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਕਾਰਤੂਸ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਘੜਿਆ ਹੱਲ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ, ਜੋ ਸਬੱਬੀਂ ਪਿਸਤੌਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਕੀ 30 ਬੋਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ?
ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਜ਼ਲ ਐਨਰਜੀ ਵੱਧ ਹੈ (~545 ਜੂਲ ਬਨਾਮ ~475 ਜੂਲ) — ਤੇ ਇਹੀ ਇਸ ਸਾਰੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁਨ ਅੰਕੜਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਜ਼ਖ਼ਮ-ਬੈਲਿਸਟਿਕਸ — ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਰਨਲ ਮਾਰਟਿਨ ਫੈਕਲਰ ਦੀ ਲੈਟਰਮੈਨ ਆਰਮੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਾਲੀ ਖੋਜ ਨੇ ਰੱਖੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ FBI ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ — ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਸਤੌਲ ਦੀਆਂ ਰਫ਼ਤਾਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਥਾਈ ਖੋੜ (ਪਰਮਾਨੈਂਟ ਕੈਵਿਟੀ) ਹੈ — ਯਾਨੀ ਉਹ ਮਾਸ ਜੋ ਗੋਲੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੁਚਲਦੀ ਹੈ। ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਬਣਦਾ "ਆਰਜ਼ੀ" ਖਿਚਾਅ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲਗਭਗ 600 ਮੀਟਰ/ਸਕਿੰਟ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਮਾਸ ਬਸ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ 30 ਬੋਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਊਰਜਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਾਇਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਲੰਘ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਉਸ ਆਰਜ਼ੀ ਖਿਚਾਅ ਵਿੱਚ ਖਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਉੱਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਖੋੜ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਗੋਲੀ ਦਾ ਮੂਹਰਲਾ ਖੇਤਰਫਲ, ਉਸ ਦਾ ਭਾਰ ਤੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਡੂੰਘਾਈ — ਤੇ ਉੱਥੇ ਤੁਲਨਾ ਬੇਰਹਿਮ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ .45 ਗੋਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਅੱਗੇ 104 ਵਰਗ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, 30 ਬੋਰ ਸਿਰਫ਼ 48 ਵਰਗ ਮਿਲੀਮੀਟਰ। ਆਧੁਨਿਕ .45 ਹਾਲੋ ਪੁਆਇੰਟ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ 0.68–0.85 ਇੰਚ — 380 ਵਰਗ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੱਕ — ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ 30 ਬੋਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਫੈਕਟਰੀ ਕਾਰਤੂਸ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਪਰਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਸਟਮ 30 ਬੋਰ ਹਾਲੋ ਪੁਆਇੰਟ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ .45 ਇੰਚ ਤੱਕ ਪੁੱਜਾ — ਯਾਨੀ ਓਨਾ, ਜਿੱਥੋਂ .45 ACP ਦੀ ਗੋਲੀ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਆਈਸ-ਪਿਕ ਇਫੈਕਟ — ਇਹ ਸਮਝ ਲਵੋ, ਬਹਿਸ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਬੈਲਿਸਟਿਕਸ ਸਾਹਿਤ 30 ਬੋਰ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ "ਆਈਸ-ਪਿਕ ਇਫੈਕਟ" (ਬਰਫ਼ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਸੂਏ ਵਰਗਾ ਅਸਰ) ਆਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਇਸ ਸਾਰੀ ਤੁਲਨਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਤੱਥ ਹੈ।
ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਸਮਝੋ ਕਿ 30 ਬੋਰ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਲੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ, ਤਿੱਖੀ, ਸਖ਼ਤ-ਜੈਕਟ ਵਾਲੀ ਕਿੱਲ ਹੈ — ਸਿਰਫ਼ 7.85 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਚੌੜੀ, ਯਾਨੀ ਬਾਲਪੁਆਇੰਟ ਪੈੱਨ ਜਿੰਨੀ ਮੋਟੀ। ਜੈਕਟ ਵਾਲੀ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਰਮ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮੁੜਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਖੁੰਬ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਪਲਟੀਆਂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੈੱਨ ਜਿੰਨੀ ਚੌੜੀ ਸਿੱਧੀ ਮੋਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ — ਉਹ ਊਰਜਾ ਜੋ ਹੁਣ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ਵੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨੀ ਮਾਸ ਲਚਕੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਗੋਲੀ ਦੇ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਤੰਗ ਸੁਰੰਗ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਬਚਦੀ ਹੈ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ, ਪਤਲੀ ਮੋਰੀ — ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਰਫ਼ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਸੂਆ ਜਾਂ ਸਵੈਟਰ ਬੁਣਨ ਵਾਲੀ ਸਲਾਈ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਜ਼ਖ਼ਮ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਅਜਿਹਾ ਵਿੰਨ੍ਹਵਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੇ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪਤਲੀ ਸੁਰੰਗ ਸਿੱਧੀ ਦਿਮਾਗ਼, ਰੀੜ੍ਹ ਜਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਲੰਘੇ, ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਹਥੌੜੇ ਦੀ ਸੱਟ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਇੱਕ ਚੋਭ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਤੇ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਸਾਹਿਤ (ਡੀ ਮਾਇਓ, Gunshot Wounds) ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਖ਼ਮ, ਅਖ਼ੀਰ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਜਨੂੰਨੀ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜ ਤੋਂ ਦਸ ਮਿੰਟ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡੇਗ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਆਪਣੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦੇ ਪੰਜ ਵਾਧੂ ਮਿੰਟ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੂਆ ਠੀਕ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ — ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਖੁੱਭੀ ਪਤਲੀ ਕਿੱਲ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸਵਿੱਚ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਹੁਣ .45 ਹਾਲੋ ਪੁਆਇੰਟ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ। ਉਹ 11.5 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੀ ਗੋਲੀ ਬਣ ਕੇ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵੱਜਦਿਆਂ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ 21 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ — ਇੱਕ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਚੌੜੀ — ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦਾ ਭਾਰ 30 ਬੋਰ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਆਇਤਨ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ-ਰਾਹ ਕੁਚਲਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸੌ ਫ਼ੀਸਦੀ ਊਰਜਾ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਝੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ FBI ਦੀ 18-ਇੰਚ ਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ), ਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਮਾਸ ਤੇ ਏਨੀਆਂ ਖ਼ੂਨ-ਨਾੜਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੂਈ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅਜਿਹਾ ਕੁਚਲਵਾਂ ਵਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। "ਰੋਕਣ ਦੀ ਤਾਕਤ" ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਇਹੀ ਹੈ — ਡਾਟਾ-ਸ਼ੀਟ 'ਤੇ ਲਿਖੀ ਮਜ਼ਲ ਐਨਰਜੀ ਨਹੀਂ।
ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਟੈਸਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ?
ਕਸੌਟੀ ਹੈ FBI ਦਾ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਟੈਸਟ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ: ਗੋਲੀ ਨੂੰ ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਟ ਕੀਤੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਜੈਲੇਟਿਨ ਵਿੱਚ 12–18 ਇੰਚ ਤੱਕ ਖੁੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਮੋਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਗੱਡੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਰਗੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਪਾਰ — ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਹਰ ਕੋਣ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਲੰਘ ਕੇ ਬੇਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਇਹ ਮਿਆਰ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ — ਇਹ ਸਿੱਧਾ 1986 ਦੀ FBI ਮਿਆਮੀ ਮੁੱਠਭੇੜ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ 9mm ਗੋਲੀ ਹਮਲਾਵਰ ਦੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਦੋ ਇੰਚ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਕ ਗਈ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਚਾਰ ਮਿੰਟ ਉਹ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਏਜੰਟ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ .45 ACP ਰੱਖਿਆ-ਕਾਰਤੂਸ (ਫੈਡਰਲ HST, ਸਪੀਅਰ ਗੋਲਡ ਡਾਟ, ਵਿਨਚੈਸਟਰ ਰੇਂਜਰ) ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਨੇਮ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ — 13–16 ਇੰਚ ਦੀ ਖੁੱਭਤ, ਪੂਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਨਾਲ। 30 ਬੋਰ ਨੇ ਇਹ ਕਦੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ — ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਏਜੰਸੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਖਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਤੂਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸੁਤੰਤਰ ਜੈਲੇਟਿਨ ਟੈਸਟ ਵਜ੍ਹਾ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਆਮ 30 ਬੋਰ FMJ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ, ਤੰਗ, 30 ਇੰਚ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੁਰੰਗ ਪੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਾਰ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਮਿਣਿਆ-ਤੋਲਿਆ, ਫੋਟੋਆਂ ਸਮੇਤ ਦਰਜ ਆਈਸ-ਪਿਕ ਇਫੈਕਟ।
ਕੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਕਾਰਤੂਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ?
ਇਹੀ ਉਹ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਚਾਹ-ਢਾਬੇ ਦੀ ਬਹਿਸ ਮੁਕਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਆਧੁਨਿਕ ਪਿਸਤੌਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਕੈਟਾਲਾਗ ਫੋਲ ਲਵੋ — ਗਲਾਕ, ਸਿਗ ਸੌਅਰ, ਸਮਿੱਥ ਐਂਡ ਵੈਸਨ, CZ, ਬਰੈਟਾ, ਹੈਕਲਰ ਐਂਡ ਕੋਖ, ਵਾਲਥਰ, ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ, FN — ਤੁਹਾਨੂੰ 7.62×25 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪਿਸਤੌਲ ਨਹੀਂ ਲੱਭਣੀ। ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕੈਲੀਬਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਬਣੇ ਪਿਸਤੌਲ ਸਿਰਫ਼ 1930 ਦਾ ਤੋਕਾਰੇਵ ਪੈਟਰਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸ ਵੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉਹ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਮੁੱਕਣ ਤੱਕ ਇਹ ਕਾਰਤੂਸ ਮੂਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੱਤਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਜੇ ਇਸ ਕਾਰਤੂਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਦਮ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ .22 ਤੋਂ 10mm ਤੱਕ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਿਸਤੌਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ .45 ACP ਉੱਪਰ ਗਿਣਾਏ ਲਗਭਗ ਹਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਉਤਪਾਦਨ-ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਛੋਟੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਰਤੂਸ ਵੀ 30 ਬੋਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਂਦਾ .32 H&R ਮੈਗਨਮ ਰਿਵਾਲਵਰ — ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹਲਕਾ ਕਾਰਤੂਸ ਆਖਣਗੇ — 30 ਬੋਰ FMJ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਰੁਕਣ ਲਈ ਬਣੀ ਹੈ, ਸੂਈ ਵਾਂਗ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਣ ਲਈ ਨਹੀਂ। .380 ACP (9×17) — ਜਿਸ ਦੀ ਮਜ਼ਲ ਐਨਰਜੀ 30 ਬੋਰ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਹੈ — ਇਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਬਦਲ ਹੈ: ਆਧੁਨਿਕ .380 ਹਾਲੋ ਪੁਆਇੰਟ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਉੱਥੇ ਝੋਕਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਾਰਤੂਸ ਟਰਮੀਨਲ-ਇਫੈਕਟ ਦੀ ਤੁਲਨਾ .380 ACP ਤੋਂ ਹਾਰ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਬਹਿਸ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੁੱਕ ਗਈ।
ਜੇ 30 ਬੋਰ ਏਨਾ ਹੀ ਅਸਰਦਾਰ ਸੀ, ਤਾਂ ਜਿਸ-ਜਿਸ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਵਰਤਿਆ, ਸਭ ਨੇ ਛੱਡ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ?
ਇਹੀ ਉਹ ਤੱਥ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਇਸ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ। ਖ਼ੁਦ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਨੇ — ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰਤੂਸ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ — ਸਿਰਫ਼ ਵੀਹ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 1951 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੋਟੇ 9×18 ਮਕਾਰੋਵ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੇ 2,70,000 ਤੋਕਾਰੇਵ-ਪੈਟਰਨ M57 ਪਿਸਤੌਲ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, 1987 ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 9×19 ਪਿਸਤੌਲਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ — ਤੇ ਆਪਣੇ ਛਪੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ-ਬਰੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਰਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ: ਬਿਨਾਂ ਕਵਚ ਵਾਲੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਸਰ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੁੱਠਭੇੜਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਓਵਰ-ਪੈਨੇਟ੍ਰੇਸ਼ਨ। ਸੰਨ 2000 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਇਹ ਮੂਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਪਿਸਤੌਲ-ਕਾਰਤੂਸ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਗਿਆ।
ਇੱਕ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਰ: 7.62×25, 9×19, .380 ACP ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 5.56 ਰਾਈਫਲ ਕਾਰਤੂਸ — ਸਭ ਦੇ ਕੇਸ-ਹੈੱਡ ਦਾ ਵਿਆਸ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ, ਕਰੀਬ 9.5–10 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਲਿਸਟਿਕਸ ਦਾ ਸਬੱਬ ਨਹੀਂ, ਫ਼ੌਜੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਨੇ ਬੋਲਟ-ਫੇਸ, ਸੰਦ ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ-ਲਾਈਨਾਂ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਕੇਸ-ਹੈੱਡ ਦੁਆਲੇ ਮਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯਾਦ-ਦਹਾਨੀ ਹੈ ਕਿ 30 ਬੋਰ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਫੈਕਟਰੀ ਨੇ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਨਹੀਂ।
"ਪਰ 30 ਬੋਰ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ"
ਇਹ ਇਸ ਕਾਰਤੂਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਬਚਿਆ ਬਚਾਅ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਛੋਟੀ ਤੇਜ਼ ਗੋਲੀ ਪੱਧਰੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ — ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 100–200 ਮੀਟਰ 'ਤੇ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਸਬ-ਮਸ਼ੀਨ-ਗੰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪਿਸਤੌਲ ਸਬ-ਮਸ਼ੀਨ-ਗੰਨ ਨਹੀਂ। FBI ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਠਭੇੜ-ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਨਾਗਰਿਕ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਭਾਰੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 7 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘੱਟ — ਬਹੁਤੀਆਂ 3 ਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ — ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਘੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੱਲਬਾਤ ਜਿੰਨੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ "ਪੱਧਰੇ ਰਾਹ" ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਫ਼ਰ ਹੈ: ਕਮਰੇ ਭਰ ਦੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਰ ਪਿਸਤੌਲ-ਕਾਰਤੂਸ ਕਾਫ਼ੀ ਪੱਧਰਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। 3 ਮੀਟਰ 'ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਉਹ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੋਲੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਤੇ ਉਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ NPB ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ .45 ACP ਹਾਲੋ ਪੁਆਇੰਟ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ। 30 ਬੋਰ ਦੀ ਲੰਮੀ-ਦੂਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨਾ ਰੱਖਿਆ-ਪਿਸਤੌਲ ਦੀ ਉਸ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਖ਼ੂਬੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਰੱਖਿਆ-ਪਿਸਤੌਲ ਕਦੇ ਵਰਤਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਕੀ 30 ਬੋਰ ਬੁਲਟਪਰੂਫ਼ ਜੈਕਟ ਨਹੀਂ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦਾ?
ਕੁਝ ਫ਼ੌਜੀ ਸਟੀਲ-ਕੋਰ ਕਾਰਤੂਸ ਪੁਰਾਣੇ NIJ ਲੈਵਲ I / II-A ਨਰਮ ਕਵਚ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਏਨਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਲੈਵਲ III-A ਕਵਚ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਮਿਆਰ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੌਖਿਆਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ: ਨਾਗਰਿਕ ਲਾਇਸੰਸ-ਧਾਰਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਅਸਲ ਖ਼ਤਰਾ — ਲੁਟੇਰਾ, ਘੁਸਪੈਠੀਆ, ਰੋਡ-ਰੇਜ ਦਾ ਹਮਲਾਵਰ — ਕਵਚ ਪਾ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਕਵਚ ਹਮਲਾਵਰ ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਲਈ — ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤਾਰ ਕੇ — ਕਾਰਤੂਸ ਚੁਣਨਾ ਗ਼ਲਤ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ।
ਵਿਹਾਰਕ ਪੱਖ — ਪਿਸਤੌਲ, ਰੀਕਾਇਲ ਤੇ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ?
ਜੈਲੇਟਿਨ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦੀ ਹਰ ਹਕੀਕਤ ਇੱਕੋ ਪਾਸੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ 30 ਬੋਰ ਪਿਸਤੌਲ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਪਲੱਸ ਹਨ — TT-33, CZ-52, M57, ਚੀਨੀ ਟਾਈਪ 54 — ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਅੱਸੀ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਾ ਫੈਕਟਰੀ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਚੈਨਲ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪਰਿੰਗ ਤੇ ਫਾਇਰਿੰਗ ਪਿਨ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੂਲ TT-ਪੈਟਰਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੁਅਲ ਸੇਫਟੀ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ (ਸਿਰਫ਼ ਹਾਫ-ਕਾਕ ਨਾਚ), ਜੋ ਘਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਾਲੇ ਪਿਸਤੌਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਅਸਲ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ; ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਰਹੇ CZ-52 ਦੇ ਡੀਕਾਕਰ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਹਨ।
"ਹਲਕੇ ਰੀਕਾਇਲ" ਦੀ ਗੱਲ ਮਿੱਥ ਹੈ। 7.62×25 ਲਗਭਗ 36,000 psi 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ — .45 ACP ਦੇ 21,000 psi ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣਾ — ਤੇ ਹਲਕੇ ਸਟੀਲ ਪਿਸਤੌਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਚ-ਦਬਾਅ ਚਾਰਜ ਤਿੱਖਾ, ਝਟਕੇਦਾਰ ਕੜਾਕਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਭੜਕਦਾ ਮਜ਼ਲ-ਬਲਾਸਟ ਤੇ ਲਾਟ — ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰ ਅੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਚੁੰਧਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ। .45 ਦਾ ਧੱਕਾ ਭਾਰਾ ਪਰ ਹੌਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਅਗਲੀ ਗੋਲੀ ਛੇਤੀ ਸਾਧਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਸੌਖਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ: ਸਿੰਗਲ-ਸਟੈਕ TT-ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ 8 ਰਾਊਂਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਲਗਭਗ ਕਲਾਸਿਕ 1911 ਜਿੰਨੇ।
ਹੁਣ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਗੱਲ — ਤੇ ਇੱਥੇ 30 ਬੋਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ, ਇਹ ਕਾਰਤੂਸ ਨਾਗਰਿਕ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਕਿਸੇ DGFT ਦਰਾਮਦ-ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ: ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਨ-ਸਰਵਿਸ-ਪੈਟਰਨ ਫ਼ੌਜੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਸੇਵਾ-ਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਲਈ, ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਸ ਕੇ ਨਾਗਰਿਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਾ — ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਜਾਇਜ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਸਪਲਾਈ-ਚੈਨਲ ਕਦੇ ਰਿਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਦੂਜਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਣਦਾ ਨਹੀਂ; ਮਿਊਨੀਸ਼ਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਤੀਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਮਲਾਵਰ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਤੂਸ ਹੈ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ੌਜੀ-ਪੈਟਰਨ FMJ ਬਾਲ — ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹਾਲੋ-ਪੁਆਇੰਟ ਰੱਖਿਆ-ਕਾਰਤੂਸ ਮਿਲਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ — ਯਾਨੀ 30 ਬੋਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਰਾਊਂਡ ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਠੀਕ ਉਹੀ ਆਈਸ-ਪਿਕ, ਆਰ-ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਤੂਸ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਉੱਪਰ ਹੋਇਆ। ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗ੍ਰੇ-ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ₹800–1,200 ਪ੍ਰਤੀ ਰਾਊਂਡ ਤਾਰਦਾ ਹੈ — ਵਿਸ਼ਵ-ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ 10–20 ਗੁਣਾ — ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਸੌ ਅਭਿਆਸ-ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ .45 ACP ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਵੱਡੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੈਂਕੜੇ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਰੱਖਿਆ-ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਨਾਲ; ਤੇ ਆਰਮਜ਼ ਰੂਲਜ਼ 2016 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਲਾਇਸੰਸੀ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੁਣ .45 ACP ਪਿਸਤੌਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਲਾਇਸੰਸੀ ਡੀਲਰ NPB ਲਾਇਸੰਸ-ਧਾਰਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕੈਲੀਬਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਓਵਰ-ਪੈਨੇਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ?
ਭਾਰਤੀ ਘਰ ਜਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ — ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਜਿਹੜੀ ਗੋਲੀ ਹਮਲਾਵਰ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਲੰਘ ਕੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਧ ਦੇ ਪਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਅ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸੜਕ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਕਿਸੇ ਰਾਹਗੀਰ ਨੂੰ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਚਲਾਈ ਹਰ ਗੋਲੀ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ — ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਅਖ਼ੀਰ ਕਿੱਥੇ ਰੁਕਦੀ ਹੈ। .45 ਹਾਲੋ ਪੁਆਇੰਟ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝੋਕਦਾ ਹੈ ਤੇ FBI ਦੀ 18-ਇੰਚ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਵੱਧ ਅਸਰਦਾਰ ਨਹੀਂ — ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੱਧ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਚੋਣ ਵੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ
| ਵੇਰਵਾ | .45 ACP | 30 ਬੋਰ (7.62×25 ਤੋਕਾਰੇਵ) |
|---|---|---|
| ਕਿਸ ਲਈ ਬਣਿਆ | ਹਮਲਾਵਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ (ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜ, 1911) | SMG/ਫੈਕਟਰੀ ਸਾਂਝ ਲਈ (ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ, 1930) |
| ਗੋਲੀ ਦਾ ਭਾਰ | 230 ਗ੍ਰੇਨ (14.9 ਗ੍ਰਾਮ) | 85–87 ਗ੍ਰੇਨ (5.5 ਗ੍ਰਾਮ) |
| ਮਜ਼ਲ ਰਫ਼ਤਾਰ | ≈ 251 ਮੀ/ਸਕਿੰਟ | ≈ 420–500 ਮੀ/ਸਕਿੰਟ |
| ਮਜ਼ਲ ਐਨਰਜੀ | ≈ 475 ਜੂਲ | ≈ 545 ਜੂਲ |
| ਚੈਂਬਰ ਦਬਾਅ | 21,000 psi | ≈ 36,000 psi (ਤਿੱਖਾ, ਝਟਕੇਦਾਰ ਰੀਕਾਇਲ) |
| ਮੂਹਰਲਾ ਖੇਤਰਫਲ (ਬਿਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ) | 104 ਮਿਮੀ² | 48 ਮਿਮੀ² |
| ਮੂਹਰਲਾ ਖੇਤਰਫਲ (ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ JHP) | 380 ਮਿਮੀ² ਤੱਕ | ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਦਰਜ ਹੀ ਨਹੀਂ |
| ਜੈਲੇਟਿਨ ਵਿੱਚ ਖੁੱਭਤ | 13–16 ਇੰਚ (FBI ਦੀ 12–18 ਇੰਚ ਹੱਦ ਅੰਦਰ) | 30+ ਇੰਚ (FBI ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਦੁੱਗਣਾ) |
| FBI ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ | ਹਰ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਕਾਰਤੂਸ ਪਾਸ | ਕਦੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ; ਕਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ |
| ਇਸ ਕੈਲੀਬਰ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਪਿਸਤੌਲ | ਲਗਭਗ ਹਰ ਵੱਡਾ ਨਿਰਮਾਤਾ | ਕੋਈ ਨਹੀਂ — ਸਿਰਫ਼ 1930-ਪੈਟਰਨ ਤੋਕਾਰੇਵ ਨਕਲਾਂ |
| ਮੂਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ? | ਹਾਂ (FBI HRT ਆਦਿ) | ਨਹੀਂ — 2000 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਿਆਗਿਆ |
| ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਇਸੰਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ | ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ (NPB) | ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ (NPB) |
| ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ (ਹਾਲੋ-ਪੁਆਇੰਟ) ਕਾਰਤੂਸ | ਜਾਇਜ਼ ਡੀਲਰ ਚੈਨਲ ਤੋਂ ਉਪਲਬਧ | ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ — ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ੌਜੀ FMJ |
| ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ | 2016 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਇਸੰਸੀ ਡੀਲਰਾਂ ਤੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਉਪਲਬਧ | ਸਿਰਫ਼ ਗ੍ਰੇ ਮਾਰਕੀਟ, ≈ ₹1,000/ਰਾਊਂਡ |
ਤਾਂ ਕੀ 30 ਬੋਰ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਕਾਰ ਹੈ?
ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ — ਬਸ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। TT-33 ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਭਰਾ-ਭਾਈ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਹਿਮ ਨਮੂਨੇ ਹਨ ਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟੁਕੜੇ। ਪੱਧਰਾ ਰਾਹ ਇਸ ਨੂੰ ਰੇਂਜ ਤੇ ਖੇਡ-ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਟਰਮੀਨਲ ਅਸਰ ਦੇ ਅੰਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਤੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਦਾਦੇ ਦੀ NSP-ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਪਿਸਤੌਲ ਦੀ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਕੀਮਤ ਕੋਈ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਸਾਰਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਣ ਸਕਦੀ। ਸਬੂਤ ਜਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹ ਹੈ 2026 ਵਿੱਚ — ਜਦੋਂ .45 ACP ਉਪਲਬਧ ਹੈ — ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ-ਕੈਲੀਬਰ ਚੁਣਨਾ।
ਫ਼ੈਸਲਾ
30 ਬੋਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਦੰਦ-ਕਥਾ ਇੱਕ ਬੰਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੇ ਲਿਖੀ: 1986 ਤੋਂ 2016 ਵਿਚਕਾਰ ਜਦੋਂ .32 ਰਿਵਾਲਵਰ ਤੇ .32 ਪਿਸਤੌਲ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਬਦਲ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ "ਤਾਕਤਵਰ ਵਾਲਾ" ਸੀ। ਪਰ ਕਿੱਲਤ ਵਿਗਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਿਸਤੌਲ ਵਿੱਚ ਤੁੰਨਿਆ SMG ਕਾਰਤੂਸ ਹੈ; ਜਿਸ-ਜਿਸ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਨੇ ਤਿਆਗਿਆ; ਕੋਈ ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਚੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗ੍ਰੇ-ਮਾਰਕੀਟ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਬਾਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਟਰਮੀਨਲ ਅਸਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਮੂਲੀ .380 ACP ਤੋਂ ਵੀ ਮਾਤ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਜ਼ਖ਼ਮ-ਬੈਲਿਸਟਿਕਸ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕਸੌਟੀ 'ਤੇ — ਸਥਾਈ ਜ਼ਖ਼ਮ-ਖੋੜ, ਮੂਹਰਲਾ ਖੇਤਰਫਲ, ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਭਤ, ਪਰਖੇ ਰੱਖਿਆ-ਕਾਰਤੂਸ, ਸੰਸਥਾਈ ਸੇਵਾ-ਇਤਿਹਾਸ, ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਤੇ ਲਾਗਤ — .45 ACP ਬਿਹਤਰ ਕੈਲੀਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਫ਼ਰਕ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਲਾਇਸੰਸ-ਧਾਰਕ ਇਹ ਤੁਲਨਾ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤੁਲਨਾ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਖੋਜ-ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਥਾਮਸਨ–ਲਗਾਰਡ ਰਿਪੋਰਟ (1904), FBI ਵੂੰਡ ਬੈਲਿਸਟਿਕਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ (1988), ਕਰਨਲ ਮਾਰਟਿਨ ਐਲ. ਫੈਕਲਰ, MD ਦੀ ਛਪੀ ਖੋਜ, FBI ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਟੈਸਟ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ, ਅਤੇ ਲੱਕੀ ਗਨਰ ਲੈਬਜ਼ ਤੇ ਬ੍ਰਾਸ ਫੈਚਰ ਸਮੇਤ ਸੁਤੰਤਰ ਬੈਲਿਸਟਿਕ-ਜੈਲੇਟਿਨ ਟੈਸਟਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਆਰਮਜ਼ ਐਕਟ, 1959 ਅਤੇ ਆਰਮਜ਼ ਰੂਲਜ਼, 2016 ਅਧੀਨ ਹੈ — ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਨੂੰਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਾਇਸੰਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ। ਪੂਰੀ ਸਰੋਤ-ਸੂਚੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
